Zoeken:
Home
GO! Informatie
Melden
PBM+VGWM handhaving
Toolboxen
Pas scanner
Update in de keet
Bij nood & ongevallen

Ontvang dit document per e-mail.

E-mailadress:

    
13 Veiligheid in het Ontwerp
 > Machineveiligheid
Discussie > Bespreek het met je collega’s!

Ga met elkaar in gesprek over het volgende:

  1. Hoe ga jij om met dit probleem in jouw werkomgeving?
  2. Wist jij dat er wetten/regels waren?
  3. Hoe ben je hier achter gekomen?

Je mag zoveel tekst toevoegen als gewenst

Inleiding Machineveiligheid

Bij machineveiligheid wordt vaak gedacht aan veilig gebruik van bijvoorbeeld een zaagbank of een ander stuk gereedschap. Men moet machineveiligheid echter veel breder zien. De definitie van machineveiligheid is: de veiligheid bij alle objecten waar installaties worden toegepast. In ons werkveld valt dan te denken aan pompinstallaties, vul- en ledigsystemen van sluizen, gebouwgebonden installaties, liften, beweegbare bruggen, tunneltechnische installaties, etc.

Een veilige machine begint met een veilig ontwerp. Het ontwerp heeft invloed op alle levensfases van een machine, van het bouwen tot aan uiteindelijk het ontmantelen. Door in het ontwerp een sterk fundament te leggen en rekening te hou-den met de vele aspecten die van invloed zijn op het installeren, gebruiken en onderhouden van de machine, kunnen er veel kosten worden bespaard en wordt veiligheid naar een hoger plan getrokken. De essentie van machineveiligheid is het inzien en inschatten van de risico’s voor de mensen die met de machine in aanraking of binnen de invloedssfeer ko-men. Hierbij zal men ook moeten denken aan het milieu en de omgeving. Door inzicht in en inschattingen van de risico’s is de uitdaging deze risico’s te beperken tot een minimum.

Risico's > Wat kan er gebeuren?


Risico’s met betrekking tot een machine loopt men gedurende het in bedrijf stellen, uitvoeren van onderhoudswerkzaam-heden en tijdens het beheren van de machine. Enkele veiligheidsaspecten die gedurende deze fases aan bod komen zijn: fysieke belasting, ergonomie, beknelling of in aanraking komen met bewegende delen. De afdeling ontwerp kan in zijn ontwerp veel invloed uitoefenen op risico’s. In de Machinerichtlijn wordt een veilig ontwerp expliciet genoemd als de basis van het risicoreductie proces.

Een ander punt omtrent machineveiligheid is het ontwerp van de ruimte waarin de machine wordt opgesteld en onder-houden. Veelal ontbreekt het aan voldoende ruimte om in de eindsituatie degelijk onderhoud uit te kunnen voeren. Dit wordt veroorzaakt door de volgorde waarin een machine wordt ontworpen. Het resultaat van een verkeerd gehanteerde volgorde in het ontwerp is ruimtegebrek met als gevolg dat de uiteindelijke ruimte in en om de machine te beperkt is voor plaatsing van de machine of installatie en degelijk onderhoud. Dit verhoogt de kans op beknelling of dat men in aanraking komt met beweegbare delen tijdens het onderhoud/beheer. Daarnaast wordt het bijna onmogelijk om te kun-nen voldoen aan een ergonomische werkhouding.

Een veilige ontwerpmaatregel leidt tot het vermijden van gevaren of het verminderen van risico’s, door een geschikte keu-ze van constructieve oplossingen in de machine zelf of in de interactie tussen de blootgestelde personen en de machine. Een machine waarbij in het ontwerp al rekening is gehouden met de risico’s en waarbij risico reducerende maatregelen zijn genomen is veiliger in gebruik. Voor die risico’s die in het ontwerp afgedekt zijn, zijn geen technische veiligheidsvoor-zieningen of waarschuwingen meer nodig (tenzij nog restrisico’s blijven bestaan ondanks het veilige ontwerp).

Maatregelen > Wat moet je doen?


Om het ontwerpproces zo soepel mogelijk te laten verlopen met betrekking tot het in kaart brengen en aanpakken van mogelijke onveilige situaties, dien jij als ontwerper de volgende stappen te doorlopen vanaf de start van het ontwerp. Dit begint vaak al in de tenderfase.

Opstarten Technisch (Constructie) Dossier

Het technisch (constructie) dossier is een bundeling van documenten waarmee overheden kunnen vaststellen of een product aan de essentiële eisen voldoet. In het dossier moeten onder andere tekeningen, een lijst met normen, testverslagen, certificaten, een gebruiksaanwijzing en een EG- of EU-verklaring van overeenstemming voorkomen. De basis voor dit document zijn de Ontwerpkeuzes en deze dienen dan ook hierin te worden vastgelegd. Voordat je aan dit dossier begint, is het handig om uit te zoeken welke richtlijnen, normen en certificeringen voor de door jou te ontwerpen machine van toepas-sing zijn (zie kopje ‘Tips’ voor een handige link).

Opstellen Risico Inventarisatie en Evaluatie (RI&E)

De RI&E is een lijst met mogelijke risico’s voor alle levensfasen van de machine. Met deze lijst wordt in kaart gebracht wel-ke risico’s van toepassing zijn op de machine. Want pas als je weet welke risico’s er zijn kun je de juiste maatregelen tref-fen (Afbeelding 1).


  • Stap 1: Inventarisatie: welke risico’s zijn van toepassing op de machine? 
    Resultaat: een lijst met alle risico’s van de machine. 

  • Stap 2: Evaluatie: hoe groot is het risico? 
    Resultaat: de risico’s staan in volgorde van belangrijkheid. 

  • Stap 3: Plan van aanpak: welke maatregelen? 
    Resultaat: een plan waarin staat hoe en wanneer welke maatregel wordt getroffen om de risico’s te verminderen.
Afbeelding 1: Risico inventarisatie lijst; tijdens het ontwerp worden risico’s al in kaart gebracht en daar waar mogelijk al in gepast in het ont-werp.

Opstelruimte & bewegende delen

De opstelruimte van een machine omvat de ruimte waarin de aandrijving en de vrije profileringsruimte (de ruimte voor onderhoud) zich bevindt. Wat betreft veiligheid moet jij als ontwerper met de volgende aspecten rekening houden:

  • Zorg voor een ruimte van 800 tot 1000 mm rondom de componenten. Deze ruimte moet over zijn als de deuren van bv kasten haaks open staan en een deel van de loopruimte blokkeren. Dit is belangrijk om in geval van noodsituaties de ruimte snel en veilig te kunnen verlaten. Zie Afbeelding 2.

  • Zorg voor een ergonomische werkhouding. De bereikbaarheid van onderdelen zo positioneren dat deze staand eenvou-dig te onderhouden zijn zonder te overstrekken of bekneld te raken tussen andere onderdelen. Houd tussen heup en schouder aan als een prettige werkhoogte. Zie Afbeelding 2.

  • Zorg voor minimaal twee vluchtroutes vanaf alle posities waar (onderhouds)werkzaamheden uitgevoerd kunnen wor-den. Bij een blokkade in één van de twee is er altijd een alternatief. Dit is dus niet alleen uit de betreffende ruimte, maar doortrekken door het hele bouwwerk. Zie Afbeelding 2.

  • Verzorg (hijs)voorzieningen voor het uitwisselen van onderdelen. De ruimte gaat langer mee dan de apparatuur die er in opgesteld wordt. De (hijs)voorzieningen zorgen ervoor dat de volgende processen met betrekking tot de machine beter/makkelijker verlopen: installatie van de machine, vervanging van onderdelen/ van de volledige machine en de ont-manteling van de machine. Het is dus van belang om al tijdens het ontwerp goed na te denken over de routing in combi-natie met de beschikbare ruimte die benodigd is tijdens de volledige levensduur van de machine. Zie Afbeelding 2 en 4.